تأملی در روش دینی علامه مجلسی(با نگاهی انتقادی به مقالۀ جایگاه عقل در روششناسی کلامی علامه مجلسی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

از دیرباز پیرامون خدمات علمی و جایگاه والای علامه محمد باقر مجلسی; در حوزه حدیث و کلام شیعی، تحقیقات عمیق و گسترده‌ای صورت گرفته است؛ لیکن روششناسی دینی او از جهت اتکاء بر ظواهر اخبار و نفی رویکرد عقلی و تأویلی در فهم آموزه‌ها و مقاصد شریعت، درخور تأمل و بازنگری است. ازاین‌رو، نوشتار حاضر میکوشد به سبک مسئلهمحور و با روش توصیفی، تحلیلی، با نگاهی انتقادی به مقالۀ «جایگاه عقل در روششناسی کلامی علامه مجلسی»، به تحلیل و ارزیابی روش عقلی علامه در فهم مسائل کلامی بپردازد. علامه در عین تأکید بر نقش ابزاری عقل، آن را به عنوان یکی از منابع موثق در استنباط معارف دین و مقاصد شریعت نمیپذیرد، به همین جهت در تأملات و تحلیل‌های خود نشان دادهایم که نه تنها رجوع ضابطهمند به عقل و اخذ تأویل به مثابه روش در اندیشه کلامی مجلسی جایگاه شایستهای ندارد، بلکه اساساً به دلیل بیاعتمادی وی به عقل و فرآوردههای عقلی و همچنین اتکاء به حجیت اخبار و تقدّمانگاری نقل، نمیتوان در چشم انداز علامه مجلسی، عقل و اجماع عقلا را در کنار کتاب و سنت از منابع دین به شمار آورد. بنابراین بر اساس یافته این پژوهش، نباید مجلسی را متکلمی عقلگرا و معتقد به حجیت عقل دانست.

کلیدواژه‌ها