نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث،دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه،قم،ایران.
2 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
مقاله به تحلیل حقیقت «اراده الهی و شمول آن» در اندیشه علامه طباطبایی میپردازد و میکوشد جایگاه اراده را در منظومه تفسیری–کلامی او تبیین کند. پرسش اصلی آن است که اراده الهی ، تا چه حد بر سراسر هستی و افعال انسان احاطه دارد و چگونه میتوان آن را با مسئله شرور و اختیار بشری جمع کرد؟. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر آیات، روایات و آثار علامه، بهویژه المیزان، و نیز گزارش و نقد دیدگاههای متکلمان و حکما سامان یافته است. یافتهها نشان میدهد که علامه، ضمن اثبات مرید بودن خدا، اراده الهی را از صفات فعل دانسته و حقیقت آن را همان ایجاد، معرفی میکند از مقام فعل و از نظام علی و معلولی عالم انتزاع میشود. در این چارچوب، اراده تکوینی حقیقت اراده و اراده تشریعی عنوانی مجازی و منتزع از آن است و شرور، فقدان کمال دانسته میشوند که بهعنوان شر به خدا نسبت داده نمیشوند. نتیجه آن است که در دستگاه علامه، یک اراده واحد الهی هم اصل وجود اشیاء و هم نظم علّی آنها را افاضه میکند و با تبیین نسبت ربطی وجود ممکن به واجب، شمول مطلق اراده الهی با اختیار حقیقی انسان در قالب نظریه «امر بین الامرین» جمع میگردد.
کلیدواژهها [English]
)