روش‌شناسی اثبات صحت احادیث امامت با رویکرد تطبیقی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته سطح چهار مرکز امام‌شناسی حوزه علمیه قم و مدیر گروه روش‌شناسی پژوهشکده امامت (بنیاد بین‌المللی امامت)، ایران.

چکیده

امامت، به‌مثابۀ رکن محوری منظومۀ اعتقادی امامیه، به‌گونه‌ای است که هر استدلال قرآنی یا روایی دربارۀ آن ناگزیر بر پیش‌فرض صحت نصوص روایی استوار می‌شود. ازاین‌رو، پرسش اصلی مقاله آن است که آیا می‌توان بر پایۀ مبانی پذیرفته‌شده در علوم حدیث اهل‌سنت، روش‌شناسی منسجمی برای اثبات صحت احادیث امامت ائمۀ اهل‌بیت (ع) صورت‌بندی کرد یا نه. در همین چارچوب، هدف پژوهش، تنظیم مجموعه‌ای از معیارهای درون‌مذهبی اهل‌سنت بر پایۀ منابع حدیثی و رجالی آنان است که پشتوانه‌ای روشمند برای استدلال‌های کلامی امامیه در باب امامت فراهم آورد. این تحقیق با رویکرد تطبیقی و روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با بازخوانی منابع حدیثی و رجالی اهل‌سنت، هشت راهکار برای اثبات صحت احادیث امامت را استخراج و مقایسه می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد این راهکارها در پنج دستۀ روش‌شناختی قابل گردآوری است: ۱. صحت مبنایی (ذاتی و غیری) بر اساس تعریف حدیث صحیح و حسن، شروط پنج‌گانه و قاعدۀ تقویت به تعدد طرق؛ ۲. صحت اقراری در سه سطح تصریح به صحت، درج در کتب صحیح‌نگاری و نقل با صیغۀ جزم؛ ۳. صحت احتجاجی از طریق به‌کارگیری حدیث در مقام استدلال؛
 ۴. صحت توصیفی بر پایۀ استفادۀ توصیفی عالمان از اوصاف روایی؛ و ۵. صحت همسانی، یعنی سرایت حکم صحت به روایات هم‌سند. بر اساس این پنج دسته روش، می‌توان بر مبنای اصول پذیرفته‌شدۀ خود اهل‌سنت، برای بخش قابل‌توجهی از احادیث امامت حکم به صحت کرد و بدین‌سان، بنیان استدلال‌های کلامی در باب امامت را به‌صورت روشمند استحکام بخشید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Methodology for Proving the Authenticity (Ṣiḥḥah) of Traditions (Aḥādīth) on Imamate (Imāmah) with a Comparative Approach

نویسنده [English]

  • Aliasghar Parsamoghaddam
Graduate of Level Four at the Center for Imamology of Qom Seminary and Head of the Methodology Department at the Imamate Research Institute (International Foundation of Imamate), Qom, Iran.
چکیده [English]

Imamate, as a central pillar of the Imāmī creedal system, is such that any Qurʾānic or tradition‑based (riwāʾī) argument concerning it is inevitably grounded in the presupposition of the authenticity (ṣiḥḥah) of the transmitted texts (nuṣūṣ‑i riwāʾī). Hence, the main question of this article is whether, on the basis of the principles accepted in Sunnī ḥadīth sciences (ʿulūm al‑ḥadīth), a coherent methodology can be formulated for proving the authenticity of the traditions concerning the imamate of the Imams of the Ahl al‑Bayt (peace be upon them). Within this framework, the aim of the research is to formulate a set of intra‑Sunnī criteria, derived from their ḥadīth and biographical evaluation (rijāl) sources, that would provide a methodical support for Imāmī theological (kalāmī) arguments concerning imamate. Employing a comparative approach and a descriptive‑analytical method, and through a re‑examination of Sunnī ḥadīth and rijāl sources, this research extracts and compares eight strategies for proving the authenticity of traditions on imamate. The findings indicate that these strategies can be grouped into five methodological categories: Foundational authenticity; Confirmatory authenticity; Argumentative authenticity; Descriptive authenticity; and Homogeneous authenticity. On the basis of these five methodological categories, and in accordance with principles accepted by Sunnīs themselves, a ruling of authenticity can be issued for a considerable portion of the traditions on imamate, thereby methodically strengthening the foundation of theological arguments concerning imamate.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imamate (Imāmah)
  • authenticity of ḥadīth (ṣiḥḥat‑i ḥadīth)
  • ḥadīth methodology (rawish‑shināsī‑yi ḥadīth)
  • traditions on Imamate (aḥādīth‑i imāmah)
  • Sunnī ḥadīth studies (ḥadīth‑pazhūhī‑yi ahl‑i sunnat)

مراجع

منابع

بخاری دهلوی، عبدالحق. (۱۴۰۶). مقدمة فی أصول الحدیث. بیروت: دار البشائر الإسلامیة.
سبط ابن‌جوزی، یوسف بن قزاوغلی. (۱۴۳۴). مرآة الزمان فی تواریخ الأعیان. دمشق: دار الرسالة العالمیة.
سبکی، علی بن عبدالکافی. (۱۴۱۳). طبقات الشافعیة الکبرى. بی‌جا.
ابن‌ابی‌خزیمه. (بی‌تا). صحیح ابن‌خزیمة. بیروت: المکتب الإسلامی.
ابن‌تیمیه، ابوالعباس. (۱۴۲۶). بیان تلبیس الجهمیة. عربستان: مجمع الملک فهد.
ابن‌تیمیه، ابوالعباس. (۱۴۱۶). مجموع الفتاوى. مدینه: مجمع الملک فهد.
ابن‌جزری، محمد بن محمد. (بی‌تا). أسنى المطالب فی مناقب سیدنا علی بن أبی طالب کرم الله وجهه. اصفهان.
ابن‌صباغ، علی بن محمد. (۱۴۲۲). الفصول المهمة فی معرفة الأئمة. قم: دار الحدیث.
ابن‌صلاح، عثمان بن عبدالرحمن. (۱۴۰۶). معرفة أنواع علوم الحدیث (مقدمة ابن‌الصلاح). بیروت: دار الفکر المعاصر.
ابن‌کثیر، ابوالفداء. (۱۴۲۰). تفسیر القرآن العظیم. بی‌جا.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (۱۴۱۸). البدایة والنهایة. بی‌جا.
ابن‌اثیر، مجدالدین ابوالسعادات. (۱۳۹۲). جامع الأصول فی أحادیث الرسول. بی‌جا.
ابن‌حبان، ابوهاتم. (۱۴۳۳). المسند الصحیح. بیروت: دار ابن‌حزم.
ابن‌حبان، ابوهاتم. (۱۳۹۳). الثقات. حیدرآباد: دائرة المعارف العثمانیة.
ابن‌عابدین. (۱۳۸۶). رد المحتار على الدر المختار. مصر: شرکة مکتبة ومطبعة مصطفى البابی الحلبی وأولاده.
ابن‌عبدالبر. (۱۴۱۲). الاستیعاب فی معرفة الأصحاب. بیروت: دار الجیل.
ابونعیم اصفهانی، ابونعیم. (۱۳۹۴). حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء. مصر: مطبعة السعادة.
احمد بن حنبل. (۱۴۲۱). مسند الإمام أحمد بن حنبل. بی‌جا.
باکثیر مکی، احمد بن الفضل. (۱۴۴۳). وسیلة المآل فی عدّ مناقب الآل. جده: الدار الناشرة.
بخاری دهلوی، عبدالحق. (۱۳۸۹). أشعّة اللُمَعات. زاهدان: فاروق اعظم.
بدخشی، محمد بن رستم. (۱۳۶۲). نزل الأبرار بما صح من مناقب أهل البیت الأطهار علیهم السلام. اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین العامة.
بقاعی، برهان‌الدین. (۱۴۲۸). النکت الوفیة بما فی شرح الألفیة. بی‌جا.
بلقینی، عمر بن رسلان. (بی‌تا). مقدمة ابن‌الصلاح ومحاسن الاصطلاح. بی‌جا.
بلوی، ابوالحجاج. (۲۰۰۹). کتاب ألف باء فی أنواع الآداب وفنون المحاضرات واللغة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
بیهقی، ابوبکر. (۱۴۳۷). المدخل إلى علم السنن. قاهره: دار الیسر للنشر والتوزیع.
ترمذی، ابوعیسی. (۱۹۹۶). الجامع الکبیر (سنن الترمذی). بیروت: دار الغرب الإسلامی.
حاجی‌خلیفه، مصطفی. (۱۹۴۱). کشف الظنون عن أسامی الکتب والفنون. بغداد: مکتبة المثنى.
حاکم نیشابوری. (۱۴۱۱). المستدرک على الصحیحین. بیروت: دار الکتب العلمیة.
خوارزمی، موفق بن احمد بن محمد المکی. (۱۴۱۱). المناقب. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ذهبی، شمس‌الدین. (۱۴۱۳). الکاشف. بی‌جا.
ذهبی، شمس‌الدین. (۱۴۲۵). تذهیب تهذیب الکمال فی أسماء الرجال. بی‌جا.
ذهبی، شمس‌الدین. (۱۴۰۵). سیر أعلام النبلاء. بی‌جا.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۲۰). محاضرات الأدباء ومحاورات الشعراء والبلغاء. بیروت: شرکة دار الأرقم بن أبی الأرقم.
زرکشی، بدرالدین. (۱۴۱۴). البحر المحیط فی أصول الفقه. بی‌جا.
زرکشی، بدرالدین. (۱۴۱۹). النکت على مقدمة ابن‌الصلاح. ریاض: أضواء السلف.
زرندی، محمد بن یوسف. (۱۴۲۵). نظم درر السمطین فی فضائل المصطفى و المرتضى و البتول و السبطین. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
سبط ابن‌جوزی، یوسف بن قزاوغلی. (۱۴۲۶). تذکرة الخواص من الأمة بذکر خصائص الأئمة. قم: المجمع العالمی لأهل البیت علیهم السلام.
سبکی، علی بن عبدالکافی. (۱۴۱۳). طبقات الشافعیة الکبرى. بی‌جا: هجر للطباعة والنشر والتوزیع.
سخاوی، محمد. (۱۴۰۵). المقاصد الحسنة فی بیان کثیر من الأحادیث المشتهرة على الألسنة. بیروت: دار الکتاب العربی.
سمعانی، ابوسعد عبدالکریم. (۱۳۹۶). الأنساب. بیروت: محمد أمین دمج.
سیوطی، جلال‌الدین. (بی‌تا). تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی. ریاض: دار طیبة.
سیوطی، جلال‌الدین. (۱۴۲۶). جمع الجوامع (الجامع الکبیر). قاهره: الأزهر الشریف.
شوکانی، محمد بن علی. (بی‌تا). الفوائد المجموعة فی الأحادیث الموضوعة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
شوکانی، محمد بن علی. (۱۴۱۳). نیل الأوطار. مصر: دار الحدیث.
صنعانی، محمد بن إسماعیل. (بی‌تا). سبل السلام. بی‌جا.
طبری، محب‌الدین. (بی‌تا). الریاض النضرة فی مناقب العشرة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
طیار، احمد بن ناصر. (۱۴۴۱). تقریب فتاوى ابن‌تیمیة. عربستان: دار ابن‌الجوزی للنشر والتوزیع.
طیبی، حسین بن عبدالله. (۱۴۱۷). شرح مشکاة المصابیح. ریاض: مکتبة نزار مصطفى الباز.
عجلونی، اسماعیل بن محمد. (۱۳۵۱). کشف الخفاء ومزیل الإلباس عما اشتهر من الأحادیث على ألسنة الناس. قاهره: مکتبة القدسی.
عراقی، ابوالفضل. (۱۴۲۳). شرح التبصرة والتذکرة (ألفیة العراقی). بیروت: دار الکتب العلمیة.
عزیزی، علی. (بی‌تا). السراج المنیر شرح الجامع الصغیر. بریده: مرکز النخب العلمیة.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۴۱۸). الإمتاع بالأربعین المتباینة السماع. بیروت: دار الکتب العلمیة.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۴۱۹). التلخیص الحبیر فی تخریج أحادیث الرافعی الکبیر. بی‌جا.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۴۰۴). النکت على کتاب ابن‌الصلاح. مدینه: عمادة البحث العلمی بالجامعة الإسلامیة.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۴۰۵). تغلیق التعلیق. بیروت: المکتب الإسلامی.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۴۴۳). تهذیب التهذیب. امارات: جمعیة دار البر.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۴۲۱). نزهة النظر فی توضیح نخبة الفکر فی مصطلح أهل الأثر. دمشق: مطبعة الصباح.
عاصمی، ابومحمد احمد بن محمد بن علی. (بی‌تا). زین الفتى فی شرح هل أتى. بی‌جا: مرکز إحیاء التراث الإسلامی.
عسقلانی، ابن‌حجر. (۱۳۷۹). فتح الباری بشرح صحیح البخاری. بیروت: دار المعرفة.
علائی، صلاح‌الدین. (۱۴۰۵). النقد الصحیح لما اعترض من أحادیث المصابیح. بی‌جا.
فتنی گجراتی، محمدطاهر. (۱۳۸۷). مجمع بحار الأنوار فی غرائب التنزیل ولطائف الأخبار. حیدرآباد دکن: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة.
قرشی، ابوسالم کمال‌الدین محمد بن طلحة. (۱۴۱۹). مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول. بیروت: مؤسسة البلاغ.
قنوجی، صدیق حسن خان. (۱۴۰۵). الحطة فی ذکر الصحاح الستة. بیروت: دار الکتب التعلیمیة.
گنجی، محمد بن یوسف. (بی‌تا). کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب علیه السلام. بی‌جا.
محبی، محمدامین. (بی‌تا). خلاصة الأثر فی أعیان القرن الحادی عشر. بیروت: دار صادر.
مزی، جمال‌الدین ابوالحجاج یوسف. (۱۴۰۳). تحفة الأشراف بمعرفة الأطراف. بیروت: المکتب الإسلامی.
مزی، جمال‌الدین ابوالحجاج یوسف. (۱۴۱۳). تهذیب الکمال فی أسماء الرجال. بیروت: مؤسسة الرسالة.
مسلم، قشیری. (۱۳۳۴). الجامع الصحیح (صحیح مسلم). ترکیه: دار الطباعة العامرة.
مناوی، عبدالرؤوف. (۱۳۵۶). فیض القدیر شرح الجامع الصغیر. قاهره: المکتبة التجاریة الکبرى.
نسائی، احمد بن شعیب. (۱۴۰۶). خصائص أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب. کویت: مکتبة المعلا.
نووی، ابوزکریا محیی‌الدین یحیى بن شرف. (۱۴۰۵). التقریب والتیسیر لمعرفة سنن البشیر النذیر فی أصول الحدیث. بیروت: دار الکتاب العربی.
نووی، ابوزکریا محیی‌الدین. (بی‌تا). المجموع شرح المهذب. بی‌جا.
نووی، ابوزکریا محیی‌الدین. (۱۳۹۲). المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
هیتمی، احمد بن محمد. (۱۴۱۷). الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة. بیروت: مؤسسة الرسالة.
هیتمی، احمد بن محمد. (۱۴۱۳). تطهیر الجنان واللسان عن ثلب معاویة بن أبی سفیان. طنطا: دار الصحابة للتراث.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار