تبیین نظریه «امر بین‌الامرین» در تفسیر المیزان: جمع اراده مطلق الهی و اختیار انسان با الگوی مالک مطلق و مالک مقید

Articles in Press

Document Type : Original Article

Authors

1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Al-Mustafa University, Qom, Iran.

2 Department of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran.

Abstract

مقاله به تحلیل حقیقت «اراده الهی و شمول آن» در اندیشه علامه طباطبایی می‌پردازد و می‌کوشد جایگاه اراده را در منظومه تفسیری–کلامی او تبیین کند. پرسش اصلی آن است که اراده الهی ، تا چه حد بر سراسر هستی و افعال انسان احاطه دارد و چگونه می‌توان آن را با مسئله شرور و اختیار بشری جمع کرد؟. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر آیات، روایات و آثار علامه، به‌ویژه المیزان، و نیز گزارش و نقد دیدگاه‌های متکلمان و حکما سامان یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علامه، ضمن اثبات مرید بودن خدا، اراده الهی را از صفات فعل دانسته و حقیقت آن را همان ایجاد، معرفی می‌کند از مقام فعل و از نظام علی و معلولی عالم انتزاع می‌شود. در این چارچوب، اراده تکوینی حقیقت اراده و اراده تشریعی عنوانی مجازی و منتزع از آن است و شرور، فقدان کمال دانسته می‌شوند که به‌عنوان شر به خدا نسبت داده نمی‌شوند. نتیجه آن است که در دستگاه علامه، یک اراده واحد الهی هم اصل وجود اشیاء و هم نظم علّی آنها را افاضه می‌کند و با تبیین نسبت ربطی وجود ممکن به واجب، شمول مطلق اراده الهی با اختیار حقیقی انسان در قالب نظریه «امر بین الامرین» جمع می‌گردد.

Keywords

Main Subjects

Theology Journal

Articles in Press, Corrected Proof
Available Online from 22 September 2027

Files

Share

How to cite

Statistics